Oorzaken eenzaamheid

In het coronajaar gaf volgens cijfers van de rijksoverheid 47% van de volwassen bevolking aan eenzaam te zijn. In de jaren daarvoor schommelde het percentage redelijk stabiel rond de 43%. Wat zijn eigenlijk, los van corona, oorzaken van eenzaamheid?

3 oorzaken

In het Movisie-dossier 'Wat werkt bij eenzaamheid', Renske van der Zwet, Susan de Vries en Jan Willem van de Maat (2020) worden 3 typen oorzaken onderscheiden:

1) Individuele oorzaken

Gebrek aan sociale vaardigheden en probleemoplossend vermogen, een negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, sociale angst, sterke verlegenheid en introversie (Dykstra, Van Tilburg, & De Jong-Gierveld, 2005; Hortulanus, Machielse, & Meeuwsen, 2003). Bovendien interpreteren eenzame mensen hun sociale omgeving vaak negatiever dan objectief verwacht mag worden. Een recente review van Spithoven, Bijttebier en Goossens (2017) toont aan dat eenzame individuen meer aandacht lijken te hebben voor sociaal bedreigende prikkels uit de omgeving, zij verwachten vaker afgewezen te worden en evalueren zichzelf en anderen negatiever. Hun eigen sociale vaardigheden worden door henzelf bijvoorbeeld negatiever beoordeeld dan door anderen. Ook beoordelen zij hun vriendschappen negatiever dan hun vrienden dezelfde vriendschap beoordelen (Lodder, Scholte, Goossens, & Verhagen, 2015; Lodder, Goossens, Scholte, Engels, & Verhagen, 2016). Andere individuele oorzaken zijn onder meer gezondheidsproblemen
(hardhorendheid, slechtziendheid, slecht ter been zijn, psychische problemen) en een gebrek aan geld om sociale activiteiten te ondernemen. (Onrealistisch) hoge verwachtingen van sociale relaties
kunnen ook een gevoel van eenzaamheid veroorzaken.

2) Veranderingen in het sociale netwerk

Veranderingen in het sociale netwerk van mensen kunnen gevoelens van eenzaamheid veroorzaken. Deze veranderingen ontstaan vaak na ingrijpende gebeurtenissen. Voorbeelden daarvan zijn een echtscheiding, een ontslag, een overstap naar een nieuwe baan of opleiding, een verhuizing, of door het overlijden van dierbaren, zoals goede vrienden of een partner.

3) Maatschappelijke oorzaken

Het (on)gemak waarmee in onze samenleving mensen met elkaar contact leggen. Denk bijvoorbeeld aan negatieve beeldvorming over ouderen, mensen met psychische beperkingen en migranten, waardoor betekenisvol sociaal contact moeilijker tot stand komt. De toegenomen individualisering wordt ook vaak als een maatschappelijke oorzaak van eenzaamheid genoemd. Door de toegenomen welvaart en mobiliteit zijn traditionele sociale verbanden zoals het dorp, de kerk, de buurt en verenigingen losser geworden. Bewoners worden daar niet langer als vanzelfsprekend bij betrokken. In de huidige samenleving moeten mensen zelf actief sociale verbanden opbouwen en onderhouden. Wie te maken heeft met beperkte sociale vaardigheden, beperkte zelfverzekerdheid of sociale angst (individuele oorzaken) loopt in de moderne samenleving dan ook een verhoogd risico op sociale uitsluiting en eenzaamheid (Machielse, 2006)

Gevolgen

Evolutionair gezien is de mens een groepsdier. Zonder groep geen veiligheid, zonder groep geen samenwerking en dus geen vooruitgang. Daarom is eenzaamheid ook zo schrijnend én zo ongezond. Want dát wat evolutionair gezien niet bij ons past, helpt ons niet. Op eenzaam.nl zeggen ze het zo: 'Sociale relaties met andere mensen zoals familieleden, vrienden en kennissen zijn belangrijke ‘hulpbronnen’ in het dagelijks leven. Ze vormen het ‘sociale fundament’ van elk mens en dragen bij aan het gevoel van een zinvol leven.' 

Eenzaamheid en sociaal isolement staan haaks op de menselijke natuur. Geen wonder dat het heel ongezond is. Ons lichaam is in een constante staat van paraatheid, we produceren voortdurend te veel stresshormoon. Dat heeft een heel scala aan effecten op onze gezondheid, uiteenlopend van slechter slapen tot en met levensbedreigende ziekten zoals alzheimer en kanker. Vooral de Amerikaanse onderzoeker John Cacioppo verrichtte baanbrekend werk hierin. Vanuit de evolutietheorie (mensen hebben andere mensen nodig om te overleven) onderzocht hij de lichamelijke effecten van eenzaamheid. Hij kwam erachter dat in de hersenen bijeenzaamheid dezelfde gebieden actief worden als bij pijn. Logisch, want vanuit de evolutionair opzicht is eenzaamheid gevaarlijk, net zoals bijvoorbeeld hitte gevaarlijk kan zijn. De hersenen geven een waarschuwingsignaal: wees alert op afwijzing. Een hele keten van lichamelijke processen treedt in werking, vooral aangejaagd door een overproductie aan cortisol. Onbewust scan je je omgeving op signalen die kunnen wijzen op afwijzing en dús zie je ze ook. Want daar waar je (onbewust) op let, neem je waar.

Ga naar Onderbouwing Meer Contact

 

 

   

 

 

 

Inhoudsopgave

 


De mens als groepsdier
Lichamelijke effecten eenzaamheid